ตำรายาสมุนไพรรักษาสัตว์


ตำรายาม้า 

 

 

 

 

 

 

         ตำรายาม้าฉบับนี้ สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้ถ่ายไมโครฟิล์มไว้ ต้นฉบับเป็นกระดาษสมุดที่ผู้คัดลอกเย็บเล่มด้วยมือ ไม่ปรากฏชื่อเจ้าของและปีที่คัดลอก ในสมุดเล่มนี้มีตำรายาม้าจำนวน 50 ตำรับ ในจำนวนนี้มี 7 ตำรับได้มาจากห้อ หรือชาวจีนฮ่อ ในที่นี้จะคัดเลือกบางตำรับที่น่าสนใจมานำเสนอ ในการนำเสนอครั้งนี้ ผู้ปริวรรตได้พยายามอธิบายความไว้ในวงเล็บ เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจมากยิ่งขึ้น แต่ตัวยาหรือพืชสมุนไพรบางอย่าง อาจจะไม่เป็นที่รู้จักมากนัก เช่น ผ้าร้าย และผมหยุ้ง เป็นต้น สำหรับชื่อโรคหรืออาการของโรคบางชนิดที่ยากเกินกว่าจะเข้าใจและไม่อาจสันนิษฐานได้ ผู้ปริวรรตก็จะคงไว้ตามต้นฉบับ โดยหวังว่าผู้รู้ผู้สนใจจะได้ช่วยเติมเต็มความรู้ให้สมบูรณ์ ชัดเจนต่อไป

ตำรับยาม้าของล้านนา          ม้าหำพอง บ้องพอง  เอาเปลือกส้าน มะลิดไม้ ขี้งัวคำ เขี้ยวหื้อแห้ง เอาน้อยนึ่ง ทาที่พองเทอะ

         (ตำรับที่ 1 ม้าตัวผู้มีอาการหำพอง  ให้เอาเปลือกส้าน มะลิดไม้ ขี้วัวคำ นำมาเคี่ยวจนแห้ง แล้วให้เอาจำนวนนิดหนึ่ง ใช้ทาบริเวณที่พองนั้น) ม้าไปทาง เหื่อออกนักเช่น  เอารากดีดฝนใส่น้ำเยี่ยวคน ต๊นเทอะพาก 1  เปลือกเดื่อป่อง น้ำเหล้า สมกัน ตึกเทอะ

         (ตำรับที่ 2 ม้าเดินทาง มีอาการเหงื่อออกมากผิดปกติ  ให้เอารากผักดีด ฝนใส่น้ำเยี่ยวคือปัสสาวะของคน จากนั้นจึงนำมากรอกใส่ปากม้า)

         อีกตำรับหนึ่ง  ให้เอาเปลือกเดื่อป่อง ผสมกับน้ำเหล้า กรอกใส่ปากม้า

         ม้าบ่กินหญ้า คางไค่ก็ดี สบไหม้ก็ดี  หื้อเอารากตาล รากหนาดคำ รากพลูลิงเครือ รากอ้อยแขม รากหมูป่อย ตำใส่น้ำเผิ้ง ต๊นหายแล

          (ตำรับที่ 3 ม้าไม่กินหญ้า มีอาการคางพอง ปากไหม้ ให้เอารากตาล รากหนาดคำรากพลูลิงเครือ รากอ้อยแขม รากหมูป่อย นำมาตำใส่น้ำผึ้ง กรอกใส่ปาก หายแล)ม้าถูกไหม้  หื้อเอาน้ำซ่วยปลา ใบห้อม ตำ ปั้นเอาน้ำ แล้วเอาคอเสื้อลงชุบ ปั้นเอาน้ำ ดินจับหางมอง สานเข้าตอก บดผงใส่ ปั้น กิน แม่นเป็นเส่าก็หาย

            (ตำรับที่ 4 ม้าถูกไหม้ (ถูกไฟไหม้ ?)  ให้เอาน้ำล้างปลา ใบห้อม นำมาตำแล้วปั้นเอาน้ำ จากนั้นจึงเอาคอเสื้อลงชุบ แล้วปั้นเอาน้ำ และใช้ดินที่ติดกับหางครกกระเดื่องตำข้าว สานข้าวตอก บดเป็นผงผสมเข้าไป แล้วปั้นเป็นลูกก้อนไว้ให้กิน ถ้าหากมีอาการเป็นเส่าก็หาย) ม้าหำไค่  หื้อเอาขี้งัว เยี่ยวงัว ผักปอด ตำทวยกัน ทาเทอะ หายแล พาก 1  หื้อเอารากดีด หมากนาว ฝนใส่น้ำมันงา ทา หาย

             (ตำรับที่ 5 ม้ามีอาการหำบวมพอง  คืออัณฑะบวมพอง ให้เอาขี้วัว เยี่ยววัว ผักปอด ตำผสมกัน แล้วใช้ทา หายแล)

อีกตำรับหนึ่ง  ให้เอารากดีด หมากนาว ฝนใส่น้ำมันงา แล้วใช้ทา หายแลม้าตุ่มออกเนื้อตัว  หื้อเอาเปลือกส้านคำ เปลือกไม้ตอง หัวผักหนาม ดีงูเหลือม ดีควาย น้ำหม้อหนึ้งเป็นน้ำหื้อกิน ลูบทึงตัวเทอะ หายแล

                 ( ตำรับที่ 6 ม้ามีตุ่มออกตามเนื้อตัว  ให้เอาเปลือกส้านคำ เปลือกไม้ตอง หัวผักหนาม ดีงูเหลือม ดีควาย แล้วใช้น้ำในหม้อหนึ้งข้าวเหนียวเป็นน้ำผสม จากนั้นจึงใช้ลูบตัวม้าให้ทั่ว หายแล)ม้าร้อนใน ขี้แก่น  หื้อเอาเครือเขาคำสมผักกาด ตำกับกัน หื้อเอาไข่เป็ดใส่ หื้อกิน หายแล

                   (ตำรับที่ 7 ม้ามีอาการร้อนใน อุจจาระเป็นก้อนแข็ง   ห้เอาเครือเขาคำผสมกับผักกาด แล้วนำมาตำกับไข่เป็ด จากนั้นจึงให้ม้ากิน หายแล)ม้าไอ  เอาเปลือกส้มป่อย รากเขือแจ้ฝนใส่น้ำหม้อหนึ้ง ปั้นกิน หายแล

                   (ตำรับที่ 8 ม้ามีอาการไอ  ให้เอาเปลือกส้มป่อย รากมะเขือแจ้ ฝนใส่น้ำหนึ้งข้าว แล้วปั้นเป็นลูกก้อนให้กิน หายแล)ม้าเป็นปิ คิงสั่น หางสั่น  หื้อเอาคาเขียว ตาอ้อยดำ 3 ตา รากผักแคบ ใบไม้ส้มเห็ด ตำใส่น้ำเผิ้งกิน หายแล

                    (ตำรับที่ 9 ม้ามีอาการคล้ายจะเป็นลม เพราะถูกแดดจัด หรือหิวจัด ตัวสั่น หางสั่น  ให้เอาคาเขียว ตาอ้อยดำ 3 ตา รากผักแคบ ใบส้มเห็ด ตำใส่น้ำผึ้งกิน หายแล

ม้าตัวใดบ่สู้พี บ่กินหญ้าหลาย  หื้อเอาหมากเขือบ้าแห้งมาขั้วด้วยน้ำมันงาไว้ ใส่เกลือ ปั้นกิน แลวันแลน้อย พีแล

                    ( ตำรับที่ 10 ม้าตัวใดไม่อ้วน ไม่กินหญ้ามาก  ให้เอาหมากเขือบ้าแห้งมาคั่วกับน้ำมันงา แล้วใส่เกลือ จากนั้นจึงปั้นเป็นลูกก้อน ให้กินวันละเล็กละน้อย ม้าจะอ้วนพีมาแล)ม้าขี้ตาตก น้ำดังออก เนื้อกัด กระด้าง สึงอยู่  หื้อเอาขัดมอน หลับมืน ฝนใส่น้ำจริง ปั้นกิน หายแล

                      (ตำรับที่ 11 ม้ามีขี้ตาตก น้ำมูกออก เนื้อตัวเย็น เป็นเหน็บแข็งกระด้าง  ให้เอาขัดมอน หลับมืน ฝนใส่น้ำจริง คือน้ำเย็นธรรมดาที่ใช้ดื่ม จากนั้นจึงปั้นเป็นลูกก้อนให้ม้ากิน หายแล)ม้าลมต้อน ลมอุดจับ  เอาผ้าร้ายดำ ผมหยุ้ง เปลือกไข่ค้างฮาง เขากวาง เขาควาย น้ำเหล้าตวงเป็นน้ำ นวดหายแล

                      (ตำรับที่ 12 ม้ามีอาการเป็นลมต้อน ลมอุดจับ  ให้เอาผ้าร้ายดำ ผมหยุ้ง เปลือกไข่ค้างรัง คือไข่ที่ฟักไม่ออก เขากวาง เขาควาย แล้วใช้เหล้าเป็นน้ำ จากนั้นจึงใช้นวดตัวม้า หายแล)ม้าเป็นมูกถัก  หื้อเอาแกนหมากซักมาเผาไฟ กิ๊กผงใส่หลอด หล่อเข้าดัง ตกเสี้ยงแล

                      (ตำรับที่ 13 ม้ามีอาการเป็นมูก  ให้เอาแกนหมากซักมาเผาไฟ แล้วคลึงให้เป็นผงใส่หลอด จากนั้นจึงเทเข้าไปในจมูก อาการเป็นมูกจะหายแล)ยาซะ  น้ำมันงา 5 ชาบ ยาดำ 2 ชาบ ไข่ไก่ลูกหนึ่ง สูน ปั้นกิน หายแลยาซะ พาก 1  เอาสานจอด หญ้าดำบาทหนึ่ง งองข่า 2 บาท เหมี้ยง 2 บาท ไข่ไก่สามลูก ดินไฟดิบ 2 บาท ปั้นกิน หายแล

                      (ตำรับที่ 14 ยาซะ คือยาขับพิษ หรือยาถ่ายเพื่อขับพิษ  ให้เอาน้ำมันงา 5 ชาบ ยาดำ 2 ชาบ ผสมกับไข่ไก่ 1 ลูก แล้วปั้นเป็นลูกก้อนให้ม้ากิน หายแลยาซะอีกขนานหนึ่ง  ให้เอาสานจอด หญ้าดำน้ำหนัก 1 บาท งองข่า 2 บาท เมี่ยง 2 บาท ไข่ไก่ 3 ลูก ดินไฟดิบ 2 บาท ผสมกันแล้วปั้นเป็นลูกก้อนให้ม้ากิน หายแล )ยาสามระดู น้ำตาออก  เอาหอระดาน มาด หิ่งเขียว พิมมะเสน สานจอด หมากบ้าเข้ากัน ปั้นกินเมื่อเดือน 5 ถึงเดือน 9 พู้น ใส่น้ำอุ่น ปั้นกิน บ่มีพยาธิแล

                       (ตำรับที่ 15 ยาสามระดู คือสามฤดู ม้ามีอาการน้ำตาไหล  ให้เอาหอระดาน มาด หิ่งเขียว พิมมะเสน สานจอด หมากบ้า นำมาผสมกันแล้วปั้นให้กินในเดือน 5 จนถึงเดือน 9 หรือใส่น้ำอุ่นแล้วปั้นให้กิน ม้าจะไม่มีโรคแล)ม้าเป็นสาน เส่าอยู่  หื้อเอาจันทน์ขาว จันทน์แดง ฝนใส่น้ำมูตต์ ปั้นกิน หายแลม้าเป็นมูกเหลือง  หื้อเอาพริกน้อย ขิงแกง เปลือกหมากโชค มาตำ ปั้นเอาน้ำมัน หล่อเข้าดัง ใคร่หื้อผื่อ ? ออก เอาเกลือเผาไฟ บดผง ผู่ดัง ตกแล

                       ( ตำรับที่ 16 ม้าเป็นสาน มีอาการหายใจเส่า  ให้เอาจันทน์ขาว จันทน์แดง ฝนใส่น้ำมูตต์ แล้วปั้นให้กิน หายแลม้าเป็นมูกเหลือง  ให้เอาพริกน้อย ขิงแกง เปลือกหมากโชค นำมาตำแล้วปั้นเอาน้ำ จากนั้นจึงเทเข้าจมูกม้า ถ้าอยากให้ผื่อ ? ออก (ไม่ทราบว่าอะไร) ให้เอาเกลือเผาไฟ แล้วบดเป็นผง จากนั้นจึงพ่นเข้าจมูกม้า หายแล)ม้าแก๊นน้ำ บ่กินหญ้า หูพัด ขนลุก  เอาเขาควาย ผมหยุ้ง ผ้าร้ายดำ ขิงแกง ขั้วบดผง ใส่น้ำหื้อกิน

                         (ตำรับที่ 17 ม้าสำลักน้ำ ไม่กินหญ้า ใบหูพัดไปมา ขนลุก  ให้เอาเขาควาย ผมหยุ้ง ผ้าร้ายดำ ขิงแกง นำมาคั่วแล้วบดเป็นผงใส่น้ำให้ม้ากิน)ม้าพี  หื้อเอาไข่ไก่ ถั่วเน่า พริก ขิง หอม ยอดหนาด ผีเสื้อ ยอดมะจาย แลอันแลเต็มว้องมือ ตำผงหื้อกิน พีแล

                        (ตำรับที่ 18 ยาม้าอ้วนพี  ให้เอาไข่ไก่ ถั่วเน่า พริก ขิง หอม ยอดหนาด ผีเสื้อ ยอดมะจาย อย่างละเต็มว้องมือ นำมาตำเป็นผงให้ม้ากิน)ยาอาบ  หื้อเอาใบหมากหมั้นมาต้มอาบ

                       (ตำรับที่ 19 ยาอาบ  ให้เอาใบหมากหมั้นมาต้มให้ม้าอาบ)ม้าเป็นปิ แอวรัด  หื้อเอาเป้าตองแตก รางคาว ชุ่งชาลิงบ่หมีหนาม ตำใส่น้ำเหล้าหื้อกิน

                       (ตำรับที่ 20 ม้ามีอาการคล้ายจะเป็นลม เอวรัด  ให้เอาเปล้าตองแตก รางคาว ชุ่งชาลิงที่ไม่มีหนาม นำมาตำใส่เหล้าให้ม้ากิน)ม้าเจ็บท้อง  หื้อเอาใบผีเสื้อว้องมือหนึ่ง ตำใส่น้ำส้มจ๋อม ปั้นกิน หายแล

                       (ตำรับที่ 21 ม้าเจ็บท้อง  ให้เอาใบผีเสื้อจำนวน 1 ว้องมือ นำมาตำใส่น้ำส้มจ๋อม แล้วปั้นให้กิน หายแล)ยาขี้ตาออก  เอาสานจอด ขัดมอนหลวง หลับมืน ทังต้นทังราก ต้มหื้อกิน

                      (ตำรับที่ 22 ม้ามีขี้ตาออก  ให้เอาสานจอด ขัดมอนหลวง หลับมืน ทั้งรากและต้น นำมาต้มให้กิน)ยาภัลละดีขี้แข้น  เอาลุบลีบทัง 2 ใบข่อย ใบสีเสื้อ เป้าน้อย เป้าหลวง หัสสะกืน ใบเรงช่อน มาดดินไฟ เกลือตัด ตำผงไว้กินพาก 1  เอาผักเพือก (ผักเกือก ?) แมงจีดอบขี้ควาย ตำกับกัน เอาหญ้าเยี่ยวม้ามาต้มเป็นน้ำ เอายานี้ใส่ให้กิน

                      (ตำรับที่ 23 ยาพรรดึกขี้แข้น คือม้ามีอาการท้องผูก  ให้เอาลุบลิบทั้ง 2 ใบข่อย ใบสีเสื้อ เปล้าน้อย เปล้าหลวง หัสสะกืน ใบเรงช่อน มาด ดินไฟ ตัดด้วยเกลือแล้วนำมาตำเป็นผงให้ม้ากิน)อีกขนานหนึ่ง  ให้เอาผักเพือก แมงจีดอบ ขี้ควาย ตำรวมกัน เอาหญ้าเยี่ยวม้ามาต้มเป็นน้ำ แล้วเอายานี้ใส่ให้กิน 

ตำรับห้อ (ตำรับยาม้าของชาวจีนฮ่อ) 

ม้าคัด ขี้บ่ออก เยี่ยวบ่ออก  ให้เอาดอกจันทน์ ดีปลี ขี้ฝิ่น หอมขาว พริกไทย ตำด้วยกัน แล้วเอาน้ำร้อนเป็นน้ำ หล่อใส่ปาก

(ตำรับที่ 1 ม้ามีอาการคัด ขี้ – เยี่ยวไม่ออก  ให้เอาดอกจันทน์ ดีปลี ขี้ฝิ่น หอมขาว พริกไทย นำมาตำด้วยกัน แล้วใช้น้ำร้อนเป็นน้ำ เทใส่ปากม้า)ม้าเหลือคนเมาเหล้า คือม้าเป็นลม  หื้อเอาเหล็กเผาไฟให้แดง เอาจาดรูดัง 3 แห่ง หัว 2 แห่ง ก้น 2 แห่ง แล้วเอา กู๊ก ? กับดีหมี ใส่น้ำอุ่นหื้อกิน

(ตำรับที่ 2 ม้ามีอาการเหมือนคนเมาเหล้า คือม้าเป็นลม  ให้เอาเหล็กเผาไฟจนแดง จากนั้นจึงนำมานาบที่รูจมูก 3 แห่ง ที่หัว 2 แห่ง ก้น 2 แห่ง แล้วเอากุ๊ก ? กับดีหมี( น่าจะเป็นการใช้เหล็กคลุกกับดีหมี ) จากนั้นจึงใส่น้ำอุ่นให้กิน)ม้าไอ  เอาสานเข้าตอกเผาไฟ ไข่ไก่สูนกัน หื้อกิน

(ตำรับที่ 3 ม้ามีอาการไอ  ให้เอาสานข้าวตอกเผาไฟ แล้วผสมด้วยไข่ไก่ให้ม้ากิน)ม้าหลุท้อง  เข้าสารขั้วหื้อไหม้ แล้วเอาใส่น้ำอ้อยหื้อกิน

(ตำรับที่ 4 ม้ามีอาการท้องร่วง  ให้เอาข้าวสารคั่วจนไหม้ แล้วเอาน้ำอ้อยใส่ให้ม้ากิน)

ม้าขี้บ่ออก ท้องแข็ง  เอาเฝ่าใส่ดินไฟหน้อยนึ่ง ใส่น้ำอุ่นหื้อกิน

(ตำรับที่ 5 ม้าขี้ไม่ออก ท้องแข็ง  ให้เอาเฝ่าผสมกับดินไฟนิดหนึ่ง แล้วใส่) 

ที่มาhttp://www.sri.cmu.ac.th/elanna/

 

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s